صائن الدين على بن تركه

مقدمهء مصحح 15

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

آنچه دربارهء نسخه بدلها بايد گفت ، اين است كه هيچ كدام از آنها به دقت و اعتبار نسخهء اساس نيست و همان عارضهء عمومى كه در اغلب نسخه‌هاى كتابت‌شدهء قرون اخير ديده مىشود ، بر همهء اين نسخه بدلها سايه افكنده است . بىتوجهى و كم‌دانشى كاتب ، همراه با عدم احساس مسئوليت و تنها به زيبايى خط و آرايش نسخه پرداختن ، موجب شده است كه اغلاط فراوانى در آنها راه پيدا كند ، تصحيف فراوان يافت شود ؛ افتادگى كلمات و عبارات و گاهى يك بند و حتى چند صفحه امرى رايج گردد و تكرار كلمات و عبارات مشابه از حد معمول بگذرد . از ضبط اين گونه اختلافات نسخ كه حجم زيادى از كتاب را بدون هيچ فايده‌اى به خود اختصاص مىداد ، پرهيز كرده‌ايم ؛ البته اين كار با احتياط تمام صورت گرفته است و حتى در مواردى كه قرينه‌اى هر چند ضعيف دالّ بر احتمال صحت يا عدم اطمينان از غلط بودن واريانت وجود داشت ، آنها را آورده‌ايم . در كار تصحيح ، اگر استثنائا چيزى به متن افزوده‌ايم ، آن را داخل دو قلاب [ ] قرار داده‌ايم . البته اين موارد بسيار نادر است و با ملاحظهء جميع جهات صورت گرفته است . دربارهء رسم الخط بايد گفت قانونمندى و يكنواختى در نسخهء اساس ديده نمىشود همچنان‌كه در ديگر نسخه‌ها . در پيوسته و جدا نوشتن كلمات ، ضابطهء معيّنى وجود ندارد و استقلال كلمه حفظ نمىشود . اجزاى كلمات مركّب بيشتر جدا نوشته مىشود ، حتى در آنجا كه با جزء پيشوندى يا پسوندى همراه باشد : به دون ، صورتگرى ، رزم‌جو ، دى روز ؛ و گاهى كلمات مستقل به هم مىپيوندند : آن‌كسانى ، ره روان را ، نآنست ، نجنينست . با آنكه پيشوند « مى » و « همى » غالبا پيوسته به فعل نوشته مىشود ، خلاف اين شيوه را نيز مىتوان ديد . در مورد فعل « است » و حرف اضافهء « به » قبل از اسم و حتى « ب » پيشوند قيدساز و صفت‌ساز همچنين است و گاهى ناهماهنگى رسم الخط در يك مصراع نيز به چشم مىخورد : كعبه‌ست كوى دلبر و قبله است روى دوست ، « 1 » فلك شوم به بزرگى و مشترى به سعادت . « 2 »

--> ( 1 ) . مب ، ورق 32 ب . ( 2 ) . همان ، ورق 33 ب .